Νέες πανδημίες, Η/Υ τσέπης και κλιματικός όλεθρος

21.10.2025

Του Ησαΐα Κωνσταντινίδη 

Είναι δύσκολο να ξεχάσει ποτέ η γενιά μας όλα αυτά που έλαβαν σάρκα και οστά κατά τη διάρκεια της πανδημικής κρίσης του κορονοϊού (Covid-19), περίπου από τα τέλη του 2019 έως και τις αρχές σχεδόν του 2022, και λίγο προτού ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και η συνακόλουθη ενεργειακή κρίση. Πράγματι, η ζωή της ανθρωπότητας γνώρισε μία τεράστια -όσο και αλλόκοτη- απότομη μετάλλαξη: τήρηση αποστάσεων μεταξύ των ανθρώπων και απαγόρευση των μεταξύ τους σωματικών επαφών, εγκλεισμοί επί σειρά πολλών μηνών στα σπίτια τους (το περίφημο «lockdown»), κάλυψη του προσώπου με μάσκες-«φίμωτρα», εντατικοί εμβολιασμοί με απανωτές δόσεις, τηλεργασία με ανάδειξη των ψηφιακών συναλλαγών μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή ή του κινητού τηλεφώνου, και τόσα άλλα… Ιστορικά ήταν αναμφίβολα μία πρωτόγνωρη κατάσταση για τον άνθρωπο, λόγω της σύγχρονης τεχνολογίας (που δεν υπήρχε στους παλαιότερους καιρούς) η οποία επέτεινε επί το δραματικότερο τα πράγματα. 

Θα μπορούσε κανείς να δει το όλο ζητούμενο και υπό το πρίσμα ενός γιγαντιαίου (πλανητικών διαστάσεων) «κοινωνικού πειράματος». Είναι άλλωστε γεγονός ότι τα τελευταία 6 χρόνια, από το 2019 έως το 2025, προωθήθηκε τα μέγιστα η ψηφιοποίηση των οικονομικών δραστηριοτήτων: όλο και περισσότεροι άνθρωποι πληρώνουν πλέον είτε μέσω πλαστικής κάρτας είτε δια της ηλεκτρονικής διαδικτυακής οδού, με τη χρήση των μετρητών (του ρευστού χρήματος) να υποχωρεί διαρκώς και περισσότερο. Από την άλλη, η πανδημία του κορονοϊού επέδρασε καταλυτικά επί της γενικής ψυχολογίας των ατόμων, με αύξηση της εγκληματικότητας και των ψυχικών νοσημάτων, με έφεση της κοινής γνώμης να πείθεται εύκολα είτε από τη μεριά της προπαγάνδας («αφηγήματος») των εξουσιαστών είτε από εκείνη της συνωμοσιολογίας που καλλιεργούν κύκλοι φανατικών ή απλώς παρανοϊκών, αλλά και με συνεχή αποξένωση του μέσου ανθρώπου από τη φύση και, γενικά, τον φυσικό τρόπο ζωής (αφομοίωσή του από την τεχνολογία, προώθηση της ομοφυλοφιλίας και της woke ατζέντας, καταστροφή του περιβάλλοντος γήινου χώρου). 

Όλα αυτά δημιουργούν την εύλογη αίσθηση ότι ένα γενικότερο παγκόσμιο σχέδιο εξυφαίνεται γύρω μας, έστω κι αν λαοί και έθνη δυσκολεύονται εκ πρώτης όψεως να το αντιληφθούν στην ολότητα, μα και στις λεπτομέρειές του. Το κεντρικό ίσως ερώτημα εδώ είναι το εξής: προκάλεσε άραγε η κοροναϊκή πανδημία τις συνθήκες για τη γέννηση ενός άλλου κόσμου, ριζικά διαφορετικού από εκείνον που γνωρίσαμε; Η απάντηση φαίνεται πως είναι μάλλον θετική. Και τούτο, επειδή αναδύονται πλέον οι προϋποθέσεις επιβολής νέων και πρωτόγνωρων καταστάσεων στην καθημερινότητά μας, αδιανόητων πριν από μερικά μόλις χρόνια, οι οποίες δεν θα γίνονταν μάλιστα καθόλου αποδεκτές από το ανθρώπινο σύνολο που θα τις εκλάμβανε ως απότοκα μιας νέας, υπερσύγχρονης τυραννίας της λεγόμενης «νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων». 

Σήμερα όμως όλα δείχνουν ότι οι νέες αυτές συνθήκες ωριμάζουν. Στο βιβλίο του «How to avoid a climate disaster» («Πώς να αποφύγουμε μια κλιματική καταστροφή») -εκδόθηκε το 2021- ο εκ των βασικών σχεδιαστών των νέων πανανθρώπινων δεδομένων, κ. Μπιλ Γκέιτς (Bill Gates), δεν είναι διόλου τυχαίο ότι συμπεριέλαβε έναν «ειδικό» επίλογο που τιτλοφορείται «Κλιματική αλλαγή και Covid-19». Το κείμενο αυτό δεν πρέπει να εκληφθεί ως συμπτωματικού χαρακτήρα. Στην ουσία συνιστά ένα είδος σύντομου «μανιφέστου» της νέας πανγήινης πραγματικότητας που προετοιμάζεται, αφού για πρώτη φορά στο ιστορικό πλαίσιο επιχειρείται η σύνδεση ανάμεσα σε μια πανδημία και τη μεταβολή του κλίματος του πλανήτη. Αντιγράφουμε από αυτό το άκρως ενδιαφέρον κείμενο ορισμένα σημεία-κλειδιά: 

«…Βασικό μου επιχείρημα θα είναι πως πολλά από τα μαθήματα που πήραμε από την πανδημία -καθώς και οι αξίες και οι αρχές που καθοδηγούν την προσέγγισή μας απέναντί της- είναι εξίσου ισχυρά και στην περίπτωση της κλιματικής αλλαγής. […] θα τα συνοψίσω. Πρώτον, πρέπει να συνεργαζόμαστε σε διεθνές επίπεδο. […] Δεύτερον, πρέπει να επιτρέπουμε στην επιστήμη -ουσιαστικά, σε πολλούς κλάδους της επιστήμης- να καθοδηγεί τις προσπάθειές μας. […] Τρίτον, οι λύσεις μας οφείλουν να απαντούν στις ανάγκες εκείνων που θα πληγούν περισσότερο. […] Τέλος, μπορούμε να κάνουμε τα πράγματα που θα σώσουν τις οικονομίες από την καταστροφή της COVID-19 και θα πυροδοτήσουν καινοτομίες προκειμένου να αποφύγουμε την κλιματική καταστροφή». 

Κι εδώ το ερώτημα που γεννάται αναπόφευκτα είναι το ακόλουθο: συνδέεται άραγε η επερχόμενη κλιματική κρίση με την πιθανότητα αναπήδησης νέων πανδημιών στον πλανήτη, αναλόγων ή και χειρότερων από τον κορονοϊό; Κατ’ αρχάς οφείλουμε να απαντήσουμε στο πρώτο κεντρικό πρόβλημα: τι αποτελεί στην πραγματικότητα η περίφημη κλιματική αλλαγή; Η απάντηση εστιάζεται στο ότι αυτή προκαλείται βασικά εξαιτίας της αύξησης των αερίων του θερμοκηπίου λόγω ανθρώπινων δραστηριοτήτων, οδηγώντας σε υπερθέρμανση του πλανήτη. Αποτέλεσμα τούτου είναι η εκδήλωση ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως η άνοδος της στάθμης της θάλασσας ή η ραγδαία αύξηση της θερμοκρασίας με παρατεταμένους καύσωνες, που όλα αυτά επιφέρουν τρομερά αρνητικές επιπτώσεις σε πλήθος τομέων σαν την ανθρώπινη υγεία (καρκινογενέσεις, λοιμώδη νοσήματα, ψυχική κατάπτωση) ή την οικονομία (πτώση της βιομηχανικής παραγωγής δια της εξάντλησης πόρων, μείωση της τουριστικής δραστηριότητας και της γεωργικής παραγωγής). Για όλα αυτά μια πρώτη γεύση λάβαμε τη δεκαετία του 1980 με την υστερία τότε περί της τρύπας του όζοντος, ενώ ήδη από το 1977 το πρόγραμμα «Εναλλακτική Λύση 3» προειδοποιούσε πως «η ζωή πάνω στη Γη είναι καταδικασμένη». 

Έπειτα, η εμφάνιση σύγχρονου τύπου πανδημιών -σε πρωτόλεια μορφή, του AIDS τη δεκαετία του 1980 και πιο πρόσφατα, του κορονοϊού- οπωσδήποτε πρέπει να συνδεθεί με την καταστροφή του περιβάλλοντος. Και πάλι ο Μπιλ Γκέιτς, το 2022, εξέδωσε ένα άλλο βιβλίο (τίτλος: «How to prevent the next pandemic», δηλ. «Πώς να προλάβουμε την επόμενη πανδημία»), στο οποίο αναδεικνύεται ο κίνδυνος εμφάνισης, άμεσης μάλιστα, καινούριων πανδημιών, με σοβαρές επιπτώσεις και παρενέργειες για την ανθρωπότητα και τις δραστηριότητές της. Εκ νέου ο επίλογος κι αυτού του βιβλίου δεν είναι παρά ένα «μυητικού» χαρακτήρα κείμενο -για τους γνωρίζοντες τα περί «πλανητικής οικολογικής θρησκείας» της Νέας Εποχής-, που φέρει τον τίτλο «Πώς ο Covid-19 επιτάχυνε την έλευση του ψηφιακού μας μέλλοντος». Το κομβικής σημασίας αυτό κείμενο απολήγει ως εξής (μετάφραση του γράφοντος, επειδή το εν λόγω βιβλίο δεν κυκλοφόρησε στα ελληνικά): 

«…Δεν έχω την υπομονή να δω τι είδους νέες ανακαλύψεις θα εμφανιστούν τα επόμενα χρόνια. Η τεχνολογική πρόοδος, της οποίας γίναμε μάρτυρες κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, είναι σε θέση να δημιουργήσει μεγαλύτερη ευελιξία και περισσότερες δυνατότητες, που να κάνουν τη ζωή των ανθρώπων καλύτερη. Όλα αυτά θα μας οδηγήσουν στο να μπορούμε να προλαμβάνουμε το ξέσπασμα νέων πανδημιών. Κι όταν βλέπουμε προς τα πίσω, προς τις πανδημίες που προηγήθηκαν, πιστεύω ότι η ιστορία θα γράψει ότι επρόκειτο για φρικιαστική καταστροφή και για τεράστιες απώλειες, αλλά ταυτόχρονα και για περίοδο μαζικών αλλαγών που αποσκοπούσαν στο κοινό μας καλό». 

Άρα, οι νέες πανδημίες που καταφτάνουν πρέπει να συνδυαστούν με την κλιματική αλλαγή «για το καλό μας», ήτοι προς όφελος του σχεδιασμού ενός νέου κόσμου τελείως διαφορετικού από τον πατροπαράδοτο που γνωρίσαμε στο παρελθόν. Ποιες είναι οι κατά Γκέιτς «μαζικές αλλαγές», οι οποίες «αποσκοπούν στο κοινό μας καλό»; Απάντηση δίδεται σε ένα παλαιότερο -το πρώτο που εξέδωσε- βιβλίο του, υπό τον τίτλο «The road ahead» («Ο δρόμος προς το μέλλον»), το οποίο προκάλεσε μεγάλη αίσθηση όταν πρωτοκυκλοφόρησε το 1995 και κατέστη Νο 1 μπεστ σέλλερ στις ΗΠΑ. Εάν μελετήσει κανείς αυτό το έργο σήμερα, 30 ολόκληρα χρόνια μετά, μένει έκπληκτος για το κατά πόσο όλα αυτά που αναφέρονται στις σελίδες του (που τότε θεωρούντο περίπου επιστημονική φαντασία και σχεδόν αδιανόητα) στις μέρες μας εφαρμόζονται πλήρως και αποτελούν την καθημερινότητά μας! Κεντρικό θέμα του βιβλίου εκείνου του Γκέιτς είναι το νεότευκτο τότε διαδίκτυο (internet), αλλά και η πρότασή του για έναν «υπολογιστή σημειωματάριο» με δυνατότητες πολυμέσων, δηλ. έναν μικρό υπολογιστή-πορτοφόλι (wallet PC) ή, όπως θα μπορούσαμε να τον αποκαλέσουμε σήμερα, έναν «ηλεκτρονικό υπολογιστή τσέπης». 

Τι εννοούσε τότε ο Μπιλ Γκέιτς με τα παραπάνω; Ποια, επιτέλους, είναι αυτή η μικροσκοπική συσκευή που -κυριολεκτικά- δύναται να εμπεριέχει τα πάντα; Είναι απλά… αυτό που σήμερα αποκαλούμε «κινητό τηλέφωνο»! Που, ασφαλώς, εκτός από τηλέφωνο, είναι επίσης: μηχανή αναπαραγωγής μουσικής και ήχου (η παλιά κασέτα και ο μουσικός δίσκος), φωτογραφική μηχανή και κάμερα, συσκευή ραδιοφώνου αλλά και τηλεόρασης, ημερολόγιο, αριθμομηχανή, ταχυδρομικό γράμμα (το σύγχρονο e-mail), ρολόι και ξυπνητήρι, και τόσα μα τόσα ακόμη… Είναι αυτό που λέμε πως κάποιες φορές «η πραγματικότητα ξεπερνά τη φαντασία». Και τώρα, μια γενιά μετά την έκδοση και κυκλοφορία του βιβλίου «Ο δρόμος προς το μέλλον» του Γκέιτς όλος αυτός ο σχεδιασμός έχει πια υλοποιηθεί, περνώντας με τρόπο υποδόριο κάτω απ’ το υποσυνείδητο ανθρώπων και κοινωνιών. 

Ιδού τι γράφει ο ίδιος ο συγγραφέας, στο ως άνω αναφερθέν βιβλίο του, περί του «ηλεκτρονικού υπολογιστή τσέπης», γνωστού (προς το παρόν) ως «κινητό τηλέφωνο»: «Σε μια μετακινούμενη κοινωνία, οι άνθρωποι πρέπει να μπορούν να δουλεύουν αποδοτικά ενώ βρίσκονται καθοδόν. Δύο αιώνες πριν, οι ταξιδιώτες είχαν συχνά μαζί τους ένα φορητό γραφειάκι, μια αρθρωτή βάση για γράψιμο που ήταν συνδεδεμένη σε ένα λεπτό κουτί από μαόνι, με συρτάρι για τις πένες και το μελάνι. […] Την ανάγκη του φορητού αυτού γραφείου καλύπτει σήμερα ο φορητός ηλεκτρονικός υπολογιστής. Πολλοί άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και εγώ, που εργάζονται τόσο στο γραφείο όσο και στο σπίτι, διαλέγουν για πρώτο τους υπολογιστή ένα φορητό (ή ένα λίγο μικρότερο, το γνωστό σημειωματάριο – notebook). […] Τα σημειωματάρια είναι οι μικρότεροι πραγματικά φορητοί ηλεκτρονικοί υπολογιστές σήμερα, αλλά πολύ σύντομα θα έχουν το μέγεθος υπολογιστών τσέπης με έγχρωμη οθόνη στο μέγεθος φωτογραφίας. […] Τι μπορείτε να μεταφέρετε πάνω σας σήμερα; Τουλάχιστον τα κλειδιά σας, την ταυτότητά σας, χρήματα και το ρολόι σας. Πολύ πιθανόν να έχετε επίσης πιστωτικές κάρτες, ένα μπλοκ επιταγών, μια ατζέντα με διευθύνσεις και ραντεβού, ένα μπλοκάκι για σημειώσεις, έγγραφα για διάβασμα, μια φωτογραφική μηχανή, ένα μαγνητόφωνο τσέπης, ένα κινητό τηλέφωνο, ένα δέκτη τηλεειδοποίησης, εισιτήρια για μια συναυλία, ένα χάρτη, μια πυξίδα, μια αριθμομηχανή, μια ηλεκτρονική κάρτα εισόδου, φωτογραφίες και, ίσως μια σφυρίχτρα για να ζητήσετε βοήθεια». 

Και συνεχίζει, αμέσως μετά ο Μπιλ Γκέιτς: «Όλα αυτά, και πολύ περισσότερα ακόμη, θα μπορείτε να τα έχετε σε μια άλλη πληροφορική εφαρμογή, το λεγόμενο προσωπικό υπολογιστή τσέπης ή ‘‘πορτοφόλι’’ (wallet PC). Ο υπολογιστής θα έχει περίπου το μέγεθος του πορτοφολιού σας, που σημαίνει ότι θα μπορείτε να τον μεταφέρετε στην τσέπη ή την τσάντα σας. Θα εμφανίζει μηνύματα και χρονοδιαγράμματα, θα σας επιτρέπει να διαβάσετε ή να στείλετε ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και φαξ, να δείτε τον καιρό, να αποθηκεύσετε αναφορές, και να παίξετε απλά ή δύσκολα παιχνίδια. Θα μπορείτε να κρατήσετε σημειώσεις σε μια συνεδρίαση, να επαληθεύσετε τα ραντεβού σας, να χαζέψετε διάφορες πληροφορίες αν δεν έχετε τίποτε καλύτερο να κάνετε, ή να διαλέξετε κάποιες από τις χιλιάδες εύκολα ανακτήσιμες φωτογραφίες των παιδιών σας». 

Τέλος, διαβάζουμε τα παρακάτω, που τότε φάνταζαν οπωσδήποτε εντυπωσιακά: «Αντί να κρατάτε πάνω σας χαρτονομίσματα, το νέο σας ‘‘πορτοφόλι’’ θα αποθηκεύει ψηφιακό χρήμα που είναι αδύνατον να παραχαραχθεί. […] Το πορτοφόλι σας θα συνδέεται με τον ηλεκτρονικό υπολογιστή ενός καταστήματος και θα επιτρέπει τη μεταβίβαση χρήματος χωρίς φυσική συναλλαγή στο ταμείο. Το ψηφιακό χρήμα θα χρησιμοποιείται επίσης και για διαπροσωπικές συναλλαγές. […] Καθώς θα καταργούνται σιγά σιγά τα μετρητά και οι πιστωτικές κάρτες, οι εγκληματίες θα βάζουν στόχο τους υπολογιστές τσέπης και, επομένως, θα πρέπει να υπάρχει ασφάλεια που θα εμποδίζει να χρησιμοποιηθεί ο υπολογιστής τσέπης με τον ίδιο τρόπο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σήμερα μια κλεμμένη πιστωτική κάρτα. Ο υπολογιστής τσέπης θα έχει αποθηκευμένα τα ‘‘κλειδιά’’ που θα χρησιμοποιείτε για να προσδιορίσετε την ταυτότητά σας. Θα μπορείτε εύκολα να ακυρώνετε τα κλειδιά σας και να τα αλλάζετε τακτικά. Την ώρα ορισμένων σημαντικών συναλλαγών, θα χρειάζεται ίσως να πληκτρολογήσετε ένα συνθηματικό. Οι αυτόματες ταμιακές μηχανές σάς ζητούν να δώσετε τον προσωπικό κωδικό αριθμό σας, δηλαδή ένα πολύ σύντομο συνθηματικό. Άλλη δυνατότητα που θα καταργεί την ανάγκη να θυμάστε κάποιο συνθηματικό, θα είναι η χρήση βιομετρικών μέτρων – όπως η αποτύπωση της φωνής ή το δακτυλικό αποτύπωμα. Τα ατομικά βιομετρικά μέτρα είναι ασφαλέστερα και είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα προστατεύουν ορισμένους υπολογιστές τσέπης. Με το σύστημα της βιομετρικής ασφάλειας, ο υπολογιστής τσέπης θα σας ζητάει να του διαβάσετε μεγαλόφωνα μια τυχαία λέξη που θα προβάλλεται στην οθόνη του ή να πιέσετε τον αντίχειρά σας στο πλάι της συσκευής όποτε θέλετε να κάνετε κάποια συναλλαγή με σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Ο υπολογιστής θα συγκρίνει ό,τι ‘‘άκουσε’’ ή ‘‘αισθάνθηκε’’ με την ψηφιακή εγγραφή της φωνής ή του δακτυλικού αποτυπώματός σας». 

Το μέλλον δεν έρχεται. ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΕΔΩ. Ήδη όλα τα παραπάνω αποτελούν απτή πραγματικότητα, ενώ ακόμη σπουδαιότερες προεκτάσεις τους (π.χ. εμφύτευμα ενός παν-δέκτη πληροφοριών -οι οποίες θα αφορούν το άτομο- στο δέρμα του) βρίσκονται επί θύραις ως προς το να παρουσιαστούν. Η πανδημία του κορονοϊού σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή και την ενεργειακή κρίση, αλλά και τον πάντοτε ελλοχεύοντα κίνδυνο του «αόρατου εχθρού» της τρομοκρατίας (ένοπλης, βιολογικής ή ηλεκτρονικής), επιτάχυναν αναμφισβήτητα τις εξελίξεις. Ένα είναι το μόνο βέβαιο: ότι ο κόσμος που έρχεται θα είναι χαρακτήρα «εσχατολογικού», υπό την έννοια ότι η γενιά μας καλείται να βιώσει μία ασύλληπτη μετάβαση προς τα «αχαρτογράφητα ύδατα» κάτι του τελείως διαφορετικού από αυτό που γνωρίσαμε από τη γέννησή μας και έως πρόσφατα.