Η Ελλάδα πέρα από τα σκάνδαλα: Εθνικό συμφέρον και ενεργειακή κυριαρχία
30.10.2026
Της Αιμιλίας Κουστουμπέκη
Η απομάκρυνση της Κίμπερλι Γκιλφόιλ από την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα, οι αποκαλύψεις για τις σχέσεις της με επιχειρηματικούς παράγοντες και η δημόσια συζήτηση για τις ενεργειακές συμφωνίες επαναφέρουν ένα ουσιαστικό ερώτημα: πώς ορίζεται και πώς υπηρετείται το εθνικό συμφέρον;
Στις 13 Οκτωβρίου 2026, ο Λευκός Οίκος ζήτησε την παραίτηση της Αμερικανίδας πρέσβειρας, έπειτα από μόλις έντεκα μήνες διπλωματικής παρουσίας στην Ελλάδα, μετά από σειρά δημοσιευμάτων της Wall Street Journal. Η ίδια αρνήθηκε τις καταγγελίες, ενώ οι αμερικανικές κοινοβουλευτικές αρχές είχαν ήδη ζητήσει τη διερεύνηση των επαφών της με επιχειρηματίες και λομπίστες.
Πρόκειται για σοβαρή εξέλιξη, η οποία δεν επιδέχεται υποβάθμιση. Δεν συνιστά, ωστόσο, από μόνη της απόδειξη ότι οι εμπορικές συμφωνίες που προωθήθηκαν κατά τη θητεία της ήταν παράνομες ή επιζήμιες για την Ελλάδα.
Αυτή είναι μια διάκριση που ο δημόσιος διάλογος οφείλει να διατηρήσει.
Η διπλωματία δεν είναι αποκομμένη από την οικονομία
Η οικονομική διπλωματία δεν αποτελεί σύγχρονη επινόηση ούτε αμερικανική ιδιαιτερότητα. Ιστορικά, τα κράτη αξιοποιούν τη διπλωματική τους παρουσία για να ενισχύσουν τις εμπορικές σχέσεις, τις επενδύσεις, τις εξαγωγές και τη γεωπολιτική τους επιρροή.
Η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι υπόλοιπες μεγάλες οικονομικές δυνάμεις επιδιώκουν συστηματικά τη διεθνή προώθηση των επιχειρήσεών τους.
Δεν υπάρχει τίποτε εξ ορισμού μεμπτό σε αυτή την πρακτική. Αντιθέτως, η οικονομική ισχύς αποτελεί διαχρονικά σημαντικό παράγοντα εθνικής ισχύος.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν η άσκηση οικονομικής διπλωματίας πραγματοποιείται μέσα στα θεσμικά όρια, με διαφάνεια και χωρίς αθέμιτη προνομιακή μεταχείριση.
Οι σχέσεις μεταξύ διπλωματών και επιχειρηματιών δεν αποδεικνύουν από μόνες τους διαφθορά. Ούτε η καταβολή νόμιμων αμοιβών σε επαγγελματίες λομπίστες συνιστά απόδειξη παράνομης επιρροής.
Στην περίπτωση του Χρήστου Μαραφάτσου, τα δημοσιευμένα στοιχεία αφορούν καταγεγραμμένη δραστηριότητα lobbying υπέρ της AKTOR. Οι αμερικανικές αρχές έχουν κληθεί να εξετάσουν εάν η παρουσία του σε επίσημες διπλωματικές συναντήσεις ήταν θεσμικά επιτρεπτή και εάν τηρήθηκαν οι κανόνες γνωστοποίησης των συμφερόντων του.
Αυτά τα ερωτήματα είναι απολύτως θεμιτά. Η διατύπωσή τους, όμως, δεν ισοδυναμεί με απόδειξη ενοχής.
Η διάκριση μεταξύ τεκμηριωμένης παρανομίας και πολιτικής υποψίας δεν είναι δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Είναι θεμελιώδης αρχή του κράτους δικαίου.
Οι επιχειρηματικές συμφωνίες δεν ακυρώνονται από την απομάκρυνση ενός διπλωμάτη
Οι ενεργειακές συμφωνίες που προωθήθηκαν κατά τη θητεία της Γκιλφόιλ πρέπει να αξιολογηθούν με βάση το πραγματικό οικονομικό και στρατηγικό τους περιεχόμενο.
Η Atlantic SEE LNG Trade, στην οποία συμμετέχουν η AKTOR και η ΔΕΠΑ Εμπορίας, έχει συνάψει μακροχρόνια συμφωνία προμήθειας αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου. Παράλληλα, ο σχεδιασμός του Κάθετου Διαδρόμου αποσκοπεί στη μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Η ύπαρξη τέτοιων συμφωνιών δημιουργεί δυνητικές ευκαιρίες για τη χώρα. Μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο των ελληνικών υποδομών, να δημιουργήσει εμπορική δραστηριότητα και να αυξήσει τη σημασία της Ελλάδας στον περιφερειακό ενεργειακό χάρτη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επιχειρηματική πρόβλεψη θα πραγματοποιηθεί ή ότι κάθε επένδυση είναι εξ ορισμού συμφέρουσα.
Ορισμένες περιφερειακές εμπορικές συμφωνίες παραμένουν σε στάδιο διαπραγμάτευσης, ενώ η οικονομική βιωσιμότητα του σχεδιασμού εξαρτάται από τη ζήτηση, τις διεθνείς τιμές, τα κόστη μεταφοράς και τις μελλοντικές συνθήκες της αγοράς.
Ακριβώς γι' αυτό απαιτείται σοβαρή οικονομική αξιολόγηση και όχι ούτε άκριτη θριαμβολογία ούτε αυτόματη απαξίωση.
Η απομάκρυνση μιας πρέσβειρας δεν καταργεί τις ανάγκες ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης. Δεν ακυρώνει αυτομάτως τις υπογεγραμμένες συμβάσεις και δεν εξαφανίζει τις ελληνικές υποδομές.
Εθνική στρατηγική σημαίνει αυτονομία επιλογών
Η Ελλάδα δεν πρέπει να αντιμετωπίζει την ενεργειακή της πολιτική ως ζήτημα αποκλειστικής ευθυγράμμισης με οποιονδήποτε διεθνή εταίρο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τα δικά τους οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει τις δικές της προτεραιότητες. Οι ελληνικές επιχειρήσεις επιδιώκουν τη δική τους ανάπτυξη.
Η ελληνική πολιτεία, όμως, έχει μια διαφορετική και ευρύτερη υποχρέωση: να προστατεύει τη μακροχρόνια ασφάλεια, την οικονομική ανθεκτικότητα και την παραγωγική δυνατότητα της χώρας.
Η αξιοποίηση του LNG μπορεί να αποτελεί μέρος μιας τέτοιας στρατηγικής, αλλά δεν μπορεί να είναι η μοναδική της διάσταση.
Η διατήρηση αξιόπιστων ενεργειακών υποδομών, η αξιοποίηση των εγχώριων πόρων όπου είναι οικονομικά και περιβαλλοντικά εφικτό, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η αποθήκευση, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και η διαφοροποίηση των προμηθευτών πρέπει να αξιολογούνται ως στοιχεία ενός ενιαίου σχεδιασμού.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις αποφάσεις οριστικής απόσυρσης παραγωγικών εγκαταστάσεων. Μια τέτοια επιλογή πρέπει να στηρίζεται σε τεκμηριωμένες μελέτες κόστους, ενεργειακής επάρκειας και εναλλακτικών λύσεων.
Η εθνική ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από τη συγκυρία μιας διεθνούς αγοράς ούτε από τον χρονικό ορίζοντα μιας κυβέρνησης.
Η ιδιωτική πρωτοβουλία και το δημόσιο συμφέρον
Μια ισχυρή εθνική οικονομία χρειάζεται επιχειρήσεις που επενδύουν, δημιουργούν θέσεις εργασίας, αναλαμβάνουν κινδύνους και αναπτύσσουν διεθνή δραστηριότητα.
Η αναγνώριση αυτού του ρόλου δεν προϋποθέτει την αποδοχή μιας οικονομίας χωρίς κανόνες ή ενός κράτους που περιορίζεται στον ρόλο του θεατή.
Αντιθέτως, απαιτεί ένα κράτος με σαφείς στρατηγικούς στόχους, ισχυρούς ελεγκτικούς μηχανισμούς και δυνατότητα να διασφαλίζει ότι οι μεγάλες επενδύσεις δημιουργούν πραγματική αξία για την κοινωνία.
Το ιδιωτικό κέρδος είναι θεμιτό. Δεν αποτελεί όμως αυτομάτως δημόσιο όφελος.
Αντίστοιχα, η συμμετοχή μιας μεγάλης επιχείρησης σε ένα εθνικής σημασίας έργο δεν αποτελεί αυτομάτως ένδειξη διαπλοκής.
Η αξιολόγηση οφείλει να βασίζεται σε συγκεκριμένα κριτήρια: διαφάνεια των διαδικασιών, ανταγωνισμό, κατανομή κινδύνων, δημοσιονομικές επιπτώσεις, ενεργειακό κόστος και μακροχρόνια συνεισφορά στην ελληνική οικονομία.
Ούτε η δαιμονοποίηση της επιχειρηματικότητας ούτε η ανεξέλεγκτη προνομιακή μεταχείρισή της υπηρετούν το εθνικό συμφέρον.
Τα όρια της πολιτικής καταγγελίας και η ευθύνη της δημοσιογραφίας
Οι αποκαλύψεις της Wall Street Journal ανέδειξαν ζητήματα που οδήγησαν σε πραγματικές πολιτικές και θεσμικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η δημοσιογραφική έρευνα, συνεπώς, δεν μπορεί να απορρίπτεται συλλήβδην ως προϊόν σκοπιμότητας.
Ωστόσο, η αξιοπιστία της ενημέρωσης απαιτεί διαρκή διάκριση μεταξύ αποδεικτικών στοιχείων, καταγγελιών, εκτιμήσεων και συμπερασμάτων.
Αυτό ισχύει εξίσου για τα διεθνή και τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης.
Η ιδιοκτησιακή δομή, οι οικονομικές σχέσεις και οι πολιτικές προτιμήσεις ενός μέσου αποτελούν θεμιτά αντικείμενα δημόσιου ελέγχου. Δεν αποδεικνύουν όμως από μόνες τους ότι ένα δημοσίευμα είναι ψευδές ή κατευθυνόμενο.
Ούτε η δημοσιογραφία ούτε η πολιτική αντιπαράθεση πρέπει να υποκαθιστούν τη δικαιοσύνη.
Η διαρκής επίκληση ενός «σκανδάλου» πριν αποσαφηνιστούν τα πραγματικά περιστατικά μπορεί να δημιουργεί ισχυρές εντυπώσεις, αλλά δεν απαντά στα ουσιώδη ερωτήματα για την ενεργειακή πολιτική.
Η δημόσια συζήτηση χρειάζεται περισσότερη τεκμηρίωση και λιγότερη προεξόφληση συμπερασμάτων.
Το εθνικό συμφέρον
Η υπόθεση Γκιλφόιλ υπενθυμίζει ότι οι διπλωματικές αποστολές, οι πολιτικές διοικήσεις και τα πρόσωπα που τις εκπροσωπούν είναι προσωρινά. Τα συμφέροντα των κρατών, οι διεθνείς δεσμεύσεις και οι ανάγκες των κοινωνιών έχουν πολύ μεγαλύτερη διάρκεια.
Η Ελλάδα οφείλει να διατηρεί ισχυρές συμμαχίες, χωρίς να παραιτείται από την αυτονομία των επιλογών της. Να ενθαρρύνει τις επενδύσεις, χωρίς να εκχωρεί τον στρατηγικό σχεδιασμό της. Να αξιοποιεί τις διεθνείς αγορές, χωρίς να παραμελεί την εγχώρια παραγωγική της βάση.
Και, κυρίως, να αντιμετωπίζει τις μεγάλες οικονομικές συμφωνίες με κριτήριο το μετρήσιμο όφελος για τη χώρα και όχι την πολιτική ταυτότητα των προσώπων που τις προώθησαν.
Η ελληνική εξωτερική και οικονομική πολιτική δεν μπορεί να καθορίζεται από τις προσωπικές διαδρομές ενός ξένου διπλωμάτη, από τις προσδοκίες ενός επιχειρηματικού ομίλου ή από τις ανάγκες της καθημερινής πολιτικής αντιπαράθεσης.
Χρειάζεται θεσμική συνέχεια, στρατηγικό σχεδιασμό και λογοδοσία.
Το εθνικό συμφέρον δεν είναι ούτε επικοινωνιακό σύνθημα ούτε αποκλειστικό προνόμιο μιας κυβέρνησης, μιας παράταξης ή μιας επιχειρηματικής ομάδας. Είναι η διαρκής υποχρέωση της πολιτείας να εξασφαλίζει ότι οι αποφάσεις του παρόντος ενισχύουν την ασφάλεια, την παραγωγική ισχύ και την ευημερία των επόμενων γενεών.
Αυτό είναι το ουσιαστικό κριτήριο με το οποίο πρέπει να αξιολογηθούν τόσο οι ενεργειακές συμφωνίες όσο και οι πολιτικές επιλογές που τις συνοδεύουν.
Σχόλια