• .

Το γεωπολιτικό Αφγανιστάν: κομβικός χώρος της ευρασιατικής ηπείρου

27.9.2021

Του Ησαΐα Κωνσταντινίδη


Λέξεις-κλειδιά: Ήπειρος Ευρασία, “pivot area”, Μέγας Αλέξανδρος, Μουτζαχεντίν, Ταλιμπάν, όπιο.

Ας πάρουμε έναν γεωγραφικό χάρτη της ευρασιατικής ηπείρου (1) και ας χαράξουμε ευθείες γραμμές που ξεκινούν από την πρωτεύουσα του Αφγανιστάν, την Καμπούλ. Θα διαπιστώσουμε τότε ότι η Καμπούλ απέχει: από τη Μόσχα 2.100 χιλιόμετρα, από την Κωνσταντινούπολη 2.220 χιλιόμετρα, από τη Βηρυτό 1.950 χιλιόμετρα, από το Κάιρο 2.220 χιλιόμετρα, από τη Βαγδάτη 1.400 χιλιόμετρα, από το Μπακού 1.100 χιλιόμετρα, από την Τεχεράνη 1.000 χιλιόμετρα, από το Ριάντ 1.500 χιλιόμετρα, από το Ντουμπάι 1.050 χιλιόμετρα... Όλα αυτά, στα δυτικά της Καμπούλ. Ανατολικότερα απέχει: 2.100 χιλιόμετρα από το Ουλάν Μπατόρ, 1.500 χιλιόμετρα από την Ντάκα, 1.300 χιλιόμετρα από τη Λάσα (στο Θιβέτ), 1.000 χιλιόμετρα από το Κατμαντού (πρωτεύουσα του Νεπάλ), 1.200 χιλιόμετρα από το Ουρούμτσι (πρωτεύουσα της αυτόνομης περιοχής του Ξιν Γιανγκ στην Κίνα), 2.400 χιλιόμετρα από το Ανόι του Βιετνάμ, 2.050 χιλιόμετρα από το Κολόμπο (Σρι Λάνκα), 620 χιλιόμετρα από το Νέο Δελχί, 680 χιλιόμετρα από το Καράτσι, 470 χιλιόμετρα από την Τασκένδη, μόλις 230 χιλιόμετρα από το Ισλαμαμπάντ...

Τι δείχνουν όλα τα παραπάνω; Φανερώνουν την τεράστια γεωπολιτική αξία του Αφγανιστάν, εφ' όσον η γεωγραφική του θέση αποτελεί το κέντρο της Ασίας! Αυτό, δηλαδή, που η γεωπολιτική επιστήμη αποκαλεί “κομβικό χώρο” (“pivot area”). Έχοντας, δε, κατά νου τις κυρίαρχες γεωπολιτικές θεωρίες, εδώ και αιώνες, από τον Άγγλο γεωγράφο Χάλφορντ Μακκίντερ και τον Γερμανό στρατηγό Καρλ Χαουσχόφερ, έως τον Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα Σάμουελ Χάντινγκτον και τον Έλληνα καθηγητή Δημήτρη Κιτσίκη, που ορίζουν την κεντρική Ασία ως το μείζον γεωστρατηγικό σημείο της Ευρασίας και του πλανήτη (Ενδιάμεση Περιοχή ή “heartland”-”καρδιακή χώρα”) (2), μπορούμε να κατανοήσουμε τον λόγο για τον οποίο το Αφγανιστάν είναι το πλέον κρίσιμο σημείο της ευρύτερης περιοχής -και, κατά περιόδους, και του κόσμου- και διαρκής εστία πολεμικών εντάσεων. “Όποιος ελέγχει τη Heartland, ελέγχει τη Νήσο του Κόσμου [σημ.: Ευρασία]· όποιος ελέγχει τη Νήσο του Κόσμου, είναι κυρίαρχος του κόσμου” (σερ Χ. Μακκίντερ, 1904) (3).

“Το Αφγανιστάν, λίγο μεγαλύτερο σε έκταση απ' τη Γαλλία, αποτελείται από μια απέραντη οροσειρά που κατεβαίνει απ' τ' ανατολικά στα δυτικά και είναι το τελευταίο τμήμα των Ιμαλαΐων, η οροσειρά του Ιντού-Κουχ. Στ' ανατολικά, κοντά στα κινέζικα σύνορα, οι κορυφές του Παμίρ φτάνουν σε μεγάλο ύψος, (πάνω από 6.000 μέτρα). Όσο κατεβαίνουμε προς τα δυτικά, συναντάμε απότομες κορυφές και κοιλάδες με μόνιμους πάγους, που στη συνέχεια μετατρέπονται σε πελώρια ψηλά οροπέδια και ενώνονται με τα οροπέδια του Ιράν. Η κεντρική οροσειρά του Χαζαραζάτ κόβεται από πελώριες κοιλάδες που κάνουν εύκολο το πέρασμα. Στο Νότο και στο Βορρά αυτής της οροσειράς εκτείνονται οι έρημοι, (η πιο ξηρή είναι στο Νότο, το Ρεζιστάν), όπου περιπλανούνται οι νομάδες ανάμεσα στις οάσεις. Ανάμεσα στις ερήμους και τα βουνά, βρίσκονται οι πιο εύφορες και οι πιο πλούσιες περιοχές του Αφγανιστάν: η πεδιάδα της Καμπούλ, η όαση του Κανταχάρ και το οροπέδιο του Ερά. Το Αφγανιστάν είναι, λοιπόν, ορεινή κυρίως χώρα· η πρωτεύουσα, η Καμπούλ, βρίσκεται κτισμένη σε 1700 μέτρα υψόμετρο. Ο δρόμος που πάει στην Ε.Σ.Σ.Δ. περνάει μέσα απ' το τούνελ του Σαλάνγκ σε ύψος 3.600 μέτρα. Απ' αυτά τα κεντρικά βουνά πηγάζουν μερικά μεγάλα ποτάμια: το Αμού-Νταριά που είναι το φυσικό σύνορο με την Ε.Σ.Σ.Δ., το Χελμάντ, το Αργκαντάμπ, το Χάρι-Ρουντ και το ποτάμι της Καμπούλ. Μόνο αυτό το τελευταίο εκβάλλει στη θάλασσα· όλα τ' άλλα χάνονται μέσα στην άμμο των ερήμων. Το κλίμα είναι ηπειρωτικό. Το καλοκαίρι κάνει ζέστη και ξηρασία παντού, εκτός απ' τις κορυφές των βουνών. Ο χειμώνας είναι κρύος και σκληρός. Τα χιόνια αρχίζουν να πέφτουν απ' το Νοέμβρη και η θερμοκρασία πέφτει κάτω απ' τους μείον είκοσι βαθμούς, με εξαίρεση την έρημο του Νότου και το Ντζελαλαμπάντ. Οι βροχοπτώσεις είναι σπάνιες. Μόνο η περιοχή κοντά στ' ανατολικά σύνορα, δέχεται τ' απομεινάρια των μουσσώνων και γι' αυτό υπάρχουν τα δάση του Νουριστάν και του Πακτιά. Το νερό προέρχεται κυρίως απ' το χιόνι που συσσωρεύεται στα βουνά και μετά, όταν λειώνει πλημμυρίζει τα ποτάμια, που ξεχειλίζουν και ποτίζουν όλη τη χώρα. Οι ποτιστικές καλλιέργειες βασίζονται λοιπόν μόνο στην άρδευση, στα βουνά συναντάμε επίσης ξερικές, σπάνιες όμως και τυχαίες γιατί εξαρτώνται απ' τις ελάχιστες βροχές. Η βλάστηση δεν είναι τροπική· κάθε άλλο. Τα φρούτα, τα λαχανικά και τα δέντρα είναι χοντρικά ίδια με τα δικά μας”. Περιγραφή του Αφγανιστάν από το βιβλίο “Αποστολή στο Αφγανιστάν” του Γάλλου δημοσιογράφου Κριστόφ ντε Πονφιγί (Cristophe de Ponfilly, 1951-2006), το οποίο αποτελεί καρπό ενός περιπετειώδους ταξιδιού του στη φλεγόμενη τότε από τον πόλεμο με τους Σοβιετικούς χώρα, στα μέσα της δεκαετίας του 1980 (4).

“Τάφος” των αυτοκρατοριών και γεωπολιτική παγίδα. Έτσι χαρακτήρισαν κατά καιρούς το Αφγανιστάν, και πράγματι: από την εποχή κιόλας του πρώτου αγγλο-αφγανικού πολέμου, ο οποίος έληξε το 1842 με την ταπείνωση της αυτοκρατορικής Βρετανίας των αποικιών, όλες οι μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη έχουν “βαλτώσει” για τα καλά πατώντας στην αχανή αφγανική ενδοχώρα των πανύψηλων ορέων και των απέραντων ερημικών εκτάσεων. Τελευταίο θύμα του Αφγανιστάν, με ανυπολόγιστες συνέπειες για το γεωπολιτικό τους μέλλον, είναι οι ΗΠΑ του Τζο Μπάιντεν, με τα αμερικανικά στρατεύματα να φεύγουν... νύχτα από την κεντρική Ασία, ολοκληρώνοντας έτσι την υφεσιακή εξωτερική πολιτική που είχε ξεκινήσει επί οκταετίας Μπαράκ Ομπάμα (με την αποχώρηση, τότε, από το Ιράκ και άλλες στρατηγικές ζώνες της υφηλίου). Όμως η υπόθεση “Αφγανιστάν” πάει πολύ βαθιά μέσα στον χρόνο και πίσω στο ιστορικό παρελθόν...

Η μακεδονική σύνδεση. Ο Αλέξανδρος ο Μέγας έκανε πράξη το όραμα του πατέρα του, του δολοφονηθέντος Φιλίππου των Μακεδόνων: δημιούργησε την ελληνική αυτοκρατορία της Ευρασίας, εξαπλώνοντας παντού στον τότε γνωστό κόσμο τον ελληνικό πολιτισμό, γι' αυτό και η περίοδος εκείνη θα μπορούσε να ονομαστεί ως “η ελληνική παγκοσμιοποίηση”. Δεν έλυσε, αλλά έκοψε τον γόρδιο δεσμό της Μικρασίας, διότι ό,τι δεν λύεται, κόπτεται. Κατέκτησε τους λαούς που στέναζαν κάτω από βαρβαρικά και δεσποτικά καθεστώτα όχι μόνο στρατιωτικά, αλλά και (κυρίως) πολιτισμικά: κέρδισε τις ψυχές τους, γι' αυτό και σήμερα από την Αίγυπτο και το Ισραήλ έως το Πακιστάν και τις Ινδίες λατρεύεται ως θεότητα. Βορείως του Αφγανιστάν ήταν η Σογδιανή γη, μία άβατη περιοχή που ο Αλέξανδρος κατέλαβε με θεόπνευστο στρατήγημα, και αμέσως μετά νυμφεύθηκε την κόρη του βασιλιά της, την πανέμορφη Περσίδα πριγκίπισσα Ρωξάνη. Έγινε και ο ίδιος Πέρσης και διάδοχος του βασιλιά Δαρείου, φορώντας περσικά ενδύματα και αποκτώντας τις τοπικές συνήθειες, εξοργίζοντας τους στρατηγούς του που δεν μπορούσαν να τον κατανοήσουν. Έζησε και ο Μεγαλέξανδρος την “αφγανική περιπέτεια” και δεν είναι καθόλου τυχαίο πως ο αφγανικός χώρος αποτέλεσε για τον βασιλιά των Μακεδόνων τη μεγαλύτερη στρατιωτική δυσκολία του. Όμως τελικά το Αφγανιστάν, αυτό το “νεκροταφείο των αυτοκρατοριών”, δεν μπόρεσε να σταματήσει τον κορυφαίο των Ελλήνων! Ιδού τι αναφέρει σχετικά ο Αμερικανικός ιστορικός Φρανκ Λη Χολτ, συγγραφέας μεταξύ άλλων του συγγράμματος “Into the Land of Bones: Alexander the Great in Afghanistan” (β΄ έκδοση, 2012):

Ο Αλέξανδρος εισέβαλε στις περιοχές του σημερινού Αφγανιστάν (Βακτρία κλπ.) μετά τον θάνατο του Δαρείου του 3ου, το 330 π.Χ. Ο αρχικός του σκοπός ήταν να αιχμαλωτίσει και να τιμωρήσει τον Βήσσο, έναν σατράπη που ισχυριζόταν ότι ήταν βασιλιάς, αφού πρώτα είχε σκοτώσει τον Δαρείο. Ο Αλέξανδρος πέτυχε αυτόν τον στόχο αρκετά γρήγορα, το 329 π.Χ., μα έλαβε χώρα μια εξέγερση υπό την ηγεσία πολλών ντόπιων φυλάρχων (πολεμάρχων), ειδικά του Σπιταμένη» εξηγεί ο κ. Χολτ.

»Ο πόλεμος αυτός, όπως περιγράφει ο Αμερικανός ιστορικός, εξελίχθηκε με έναν τρόπο που θυμίζει έντονα τις σύγχρονες εμπειρίες των στρατών που έχουν εισβάλει στο Αφγανιστάν: «Εξελίχθηκε σε μια μακρά σύγκρουση με αντάρτικες / ανορθόδοξες τακτικές, στις οποίες επιδίδονταν με αγριότητα και οι δύο πλευρές, με εξαιρετικά βαριές απώλειες, ειδικά μεταξύ αμάχων. Ο Αλέξανδρος υπέστη ο ίδιος σοβαρά τραύματα, και ο στρατός του έχασε χιλιάδες άνδρες. Ήταν οι χειρότερες απώλειες της φημισμένης καριέρας του βασιλιά». Οι δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι ελληνικές δυνάμεις υπό τον Αλέξανδρο είναι σε γενικές γραμμές αυτές που αντιμετώπισαν και οι άλλες δυνάμεις της σύγχρονης εποχής που ενεπλάκησαν στο Αφγανιστάν: «Η επιμελητεία ήταν βασικό πρόβλημα, όπως είναι πάντα όταν μια μεγάλη δύναμη της Δύσης προσπαθεί να πολεμήσει υπό συνθήκες που δεν ευνοούν τον “σύγχρονο”, προηγμένο πόλεμο για τον οποίο ο στρατός της έχει εκπαιδευτεί και εξοπλιστεί. Κάποιοι από τους πρώτους Αμερικανούς στρατιώτες που πολέμησαν στο Αφγανιστάν πήγαιναν στη μάχη πάνω σε άλογα, κάτι που αντικατοπτρίζει τη διαχρονική φύση του πολέμου σε αυτή την περιοχή!».

»Συνεχίζοντας, ο κ. Χολτ αναφέρεται στα προβλήματα από τη γεωγραφία και το ανάγλυφο του Αφγανιστάν: «Ο σχηματισμός του εδάφους θέτει όρια στην τεχνολογία και τα στρατεύματα. Οι εισβολείς μπορεί να αποκτήσουν τον έλεγχο των λίγων πόλεων και οχυρών στην περιοχή, μα σπάνια της περιοχής μεταξύ αυτών».

»Το 328 π.Χ. ο πόλεμος δεν εξελισσόταν καλά, οπότε ο Αλέξανδρος δοκίμασε κάτι που, χιλιάδες χρόνια μετά, επί Ομπάμα, οι ΗΠΑ θα χαρακτήριζαν «troop surge»: Μεγάλη ενίσχυση των δυνάμεων στην περιοχή, με στόχο να επιτευχθεί η πολυπόθητη, αποφασιστική νίκη. Ο Αλέξανδρος έφερε επιπλέον ελληνικά στρατεύματα 22.000 ανδρών στην περιοχή- και, όπως υπογραμμίζει ο καθηγητής Χολτ, αυτό έφερε αποτελέσματα: «Κέρδισε έδαφος διασπώντας αντί να συγκεντρώνει τις δυνάμεις του, και επωφελήθηκε πολύ όταν ο Σπιταμένης σκοτώθηκε από τους ίδιους τους Βάκτριους ακολούθους του».

»Εν τέλει, ο Αλέξανδρος θα αποσυρόταν από το Αφγανιστάν με διαφορετικό τρόπο- νυμφευόμενος τη Ρωξάνη. «Ο Αλέξανδρος παντρεύτηκε την κόρη (Ρωξάνη) ενός τοπικού πολεμάρχου, του Οξυάρτη, το 327 π.Χ. στο πλαίσιο ενός πολιτικού ελιγμού και σχεδίασε τη στρατηγική εξόδου του, που περιελάμβανε την εγκατάσταση στη Βακτρία 13.500 στρατιωτών και περίπου 10.000 μόνιμων Ελλήνων αποίκων, ως δύναμη κατοχής. Ήταν η μεγαλύτερη δέσμευση προσωπικού οπουδήποτε στην αχανή αυτοκρατορία του, αλλά και πάλι η περιοχή παρέμενε ασταθής. Οι άποικοι εξεγέρθηκαν όταν ο Αλέξανδρος πέθανε στη Βαβυλώνα, μα οι διάδοχοί του τους ανάγκασαν να παραμείνουν εκεί. Οι δυσαρεστημένοι εκείνοι Έλληνες εξελίχθηκαν στον πυρήνα ενός ελληνιστικού βασιλείου στη Βακτρία (ή Βακτριανή), που άντεξε για 300 χρόνια: Αναφέρομαι σε αυτό στα βιβλία μου, “Thundering Zeus” (1999) και “Lost World of the Golden King” (2012). Επιβιώνουν στα έργα του Βοκάκιου και του Τσώσερ, και φυσικά του Κίπλινγκ, αν και η ιστορία τους χάθηκε από τις αρχαίες πηγές, πέραν κυρίως από νομίσματα και αρχαιολογικές έρευνες».

»Και, κλείνοντας, προκύπτει το αναπόφευκτο ερώτημα: Εάν ο Αλέξανδρος βρισκόταν αντιμέτωπος με την ίδια κατάσταση στη σημερινή εποχή, τι θα έκανε; Κατά τον καθηγητή Χολτ, μάλλον δεν θα άλλαζαν πολλά: «Πιθανότατα ό,τι έκανε τον 4ο π.Χ. αιώνα, αν δεν τον περιόριζαν οι σύγχρονες συνθήκες. Αλλά ακόμα κι έτσι, δεν ήταν απόλυτα επιτυχής. Σκεφτείτε άλλωστε πως οι πρόεδροι των ΗΠΑ δεν έχουν τις επιλογές του Αλεξάνδρου να α) κυνηγάει αντικειμενικούς σκοπούς εισβάλλοντας κατά βούληση σε γύρω περιοχές, όπως το Ουζμπεκιστάν, το Τατζικιστάν, το Τουρκμενιστάν, το Πακιστάν... β) μπει μέσω γάμου στην οικογένεια ενός τοπικού πολεμάρχου γ) δολοφονήσει τους ίδιους του τους στρατηγούς, όπως τον Κλείτο, εάν διαφωνούν με τη στρατηγική του δ) αφήσει πίσω του μια μεγάλη μόνιμη δύναμη κατοχής από στρατιώτες και αποίκους, που είναι υποχρεωμένοι να παραμείνουν εκεί ε) μειώσει τις δυνάμεις των ντόπιων μαχητών ενσωματώνοντάς τους στον στρατό του και στέλνοντάς τους αλλού».

»Η ιστορία, καταλήγει ο κ. Χολτ, σίγουρα έχει μαθήματα να μας δώσει, και πολλά ήταν αυτά που αγνοήθηκαν από τους σύγχρονους εισβολείς, «μα δεν μπορούμε να περιμένουμε από κάποιον Βρετανό, Ρώσο ή Αμερικανό διοικητή να είναι ο Μέγας Αλέξανδρος, είτε από άποψης ικανοτήτων, είτε από άποψης ευκαιριών. Η κατακλείδα είναι πως, αν ο πιο επιτυχημένος δυτικός στρατιωτικός ηγέτης στην ιστορία κατάφερε μόλις και μετά βίας να τα βγάλει πέρα με τις εκστρατείες του στο σημερινό Αφγανιστάν, πώς θα μπορούσε κάποιος σύγχρονος ηγέτης να περιμένει καλύτερα αποτελέσματα; Αυτή είναι η προειδοποίηση που απηύθυνα μέσω του βιβλίου μου, κατά την έναρξη του πολέμου που (ίσως) πλέον τελειώνει, μετά από 20 χρόνια. Ένας κριτικός είχε γράψει πως “οι διοικητές των δυνάμεων της συμμαχίας στο Αφγανιστάν θα έπρεπε να διατάσσονται να το διαβάσουν. Δεν είμαι βέβαιος πως το έκαναν»”. (5)

Αλλά και ο φημισμένος Αμερικανός συγγραφέας Στίβεν Πρέσσφιλντ -έγραψε, μεταξύ άλλων, των βιβλίων “Οι πύλες της φωτιάς”, “Η ματωμένη εκστρατεία” και “Οι αρετές του πολέμου”-, ανέφερε πρόσφατα τα εξής ενδιαφέροντα σε συνέντευξή του:

Newsbomb.gr: Θα μπορούσατε να μας δώσετε μία ιστορική σύνοψη της εκστρατείας του Αλέξανδρου στην περιοχή που είναι το σημερινό Αφγανιστάν; Πότε άρχισε, τι έκανε, πότε τελείωσε...

Στίβεν Πρέσσφιλντ: Ο Αλέξανδρος μπήκε στα αφγανικά βασίλεια μέσω αυτού που σήμερα είναι η Κανταχάρ – βασικά ήταν αυτός που ίδρυσε την πόλη. Ήταν η Αλεξάνδρεια της Αραχωσίας. Στην Ανατολή, τον αποκαλούσαν «Ίσκαντερ». Οπότε το «Καντ» στην «Κανταχάρ» - είναι αυτός. Από την Κανταχάρ, ο στρατός του Αλεξάνδρου πέρασε στο Ινδοκούς (Ινδοκαύκασος) μέσω της Κοιλάδας Παντσίρ και εισήλθε στις πεδιάδες της Βακτριανής. Ήταν το 330 π.Χ, νομίζω. Βασικά ο Αλέξανδρος ξεκίνησε από τη Μακεδονία για να υλοποιήσει το όνειρο του πατέρα του, για την κατάκτηση της Περσικής Αυτοκρατορίας. Το είχε κάνει μέχρι τα 25 του, αλλά συνέχισε να προχωρά. Στην αρχή σκοπός του ήταν να αιχμαλωτίσει τον Πέρση βασιλιά, Δαρείο, που είχε τραπεί σε φυγή προς τα αφγανικά βασίλεια. Τον Δαρείο τον σκότωσαν οι ίδιοι του οι άνδρες, ελπίζοντας να κερδίσουν την εύνοια του Αλεξάνδρου. Εμφανίστηκε ένας σφετεριστής, ο Βήσσος, οπότε ο Αλέξανδρος άρχισε την καταδίωξή του.

»Η αφγανική εκστρατεία κράτησε τρία χρόνια, και κάλυψε κάθε τετραγωνικό μέτρο του σημερινού Αφγανιστάν, συν μεγάλες εκτάσεις του Ουζμπεκιστάν, του Τουρκμενιστάν και του Τατζικιστάν. Ο στρατηγός που είχε ως αντίπαλο ήταν ένας αξιωματικός που είχε εκπαιδευτεί από τους Πέρσες, ο Σπιταμένης. Ήταν αντάξιος του Αλέξανδρου, και κατάφερε να φανεί υπέρτερός του πολλές φορές, πριν τελικά οι στρατιώτες του Αλέξανδρου του πάνε το κεφάλι του.

Ποιοι ήταν οι σκοποί της αφγανικής εκστρατείας του Αλέξανδρου; Γιατί την άρχισε εξαρχής;

Τα αφγανικά βασίλεια ήταν η απαραίτητη γραμμή ανεφοδιασμού προς τα πλούτη της Ινδίας. Για αυτό και ο Αλέξανδρος πήγε εκεί. Αυτό, και η ιδέα πως ο ίδιος και ο στρατός του θα μπορούσαν να προελάσουν ως την «ακτή του ωκεανού», το τέλος του γνωστού κόσμου, έχοντας κατακτήσει ό,τι μπορούσε να κατακτηθεί.

Πώς ο Αλέξανδρος χειρίστηκε τον «γρίφο» του Αφγανιστάν; Τι περίμενε, τι βρήκε και τι τακτικές υιοθέτησε για να αντιμετωπίσει την κατάσταση;

Λέγεται πως, πριν αρχίσει η εκστρατεία, ο Αλέξανδρος προσκλήθηκε από τοπικούς φυλάρχους των «Άγριων Τόπων» στα βόρεια του Αφγανιστάν, για διαπραγμάτευση. Οι φύλαρχοι τον ικέτευσαν, για δικό του καλό, να μην μπει στα εδάφη τους. Είχαν ακούσει για αυτόν και τις απίστευτες νίκες του σύγχρονου στρατού του. Μα εκείνοι οι τόποι, ακόμα και τότε, ήταν το νεκροταφείο των αυτοκρατοριών: Οι φύλαρχοι αυτοί είχαν σκοτώσει τον Κύρο τον Μέγα μερικούς αιώνες νωρίτερα, όταν είχε εισβάλει στα εδάφη τους. «Μπορεί να νικήσεις εμάς», είπαν στον Αλέξανδρο, «μα δεν θα νικήσεις ποτέ τη φτώχεια μας».

»Αυτό που εννοούσαν ήταν (και ισχύει ακόμα και σήμερα) πως εκείνοι οι υπερασπιστές των ιερών εδαφών του Αφγανιστάν ήταν ικανοί να αντέξουν τέτοιες στερήσεις, τέτοιες απώλειες, τέτοιες λύπες, τέτοια κόλαση που κανένας δυτικός στρατός δεν θα μπορούσε να αντέξει. Δεν είχαν μεγάλες πόλεις, λιμάνια, συστήματα δρόμων που ένας εισβολέας θα μπορούσε να καταστρέψει και να τους κάνει να γονατίσουν. Ζούσαν με τα κοπάδια τους και το εποχικό γρασίδι.

»Στο τέλος, φυσικά, είχαν δίκιο. Ο Αλέξανδρος δεν μπορούσε να νικήσει τη φτώχεια τους.

»Ο Αλέξανδρος χρησιμοποίησε όλο το «βιβλίο» τακτικής: Σφαγές, κάψιμο χωριών, ερήμωση ολόκληρων περιοχών, ταχυκίνητους ανεξάρτητους σχηματισμούς (flying columns) για να καθηλώσει τον αντίπαλο. Δοκίμασε δωροδοκίες, προσέλαβε ιππείς και πολεμιστές των εχθρών του. Οι πολιορκητικές του μηχανές στα βουνά κατέστρεψαν όλα τα αφγανικά οχυρά, έκαψε κάθε καλλιέργεια. Αλλά ξανά και ξανά, ο εχθρός συνέχιζε να παρασύρει αποσπάσματα του στρατού του Αλεξάνδρου μακριά από την κύρια δύναμη, σε ενέδρες. Μια φορά σκότωσαν μέχρι και 1.600 άνδρες – απίστευτες απώλειες για έναν κατακτητή σαν τον Αλέξανδρο.

»Κάτι πολύ ενδιαφέρον είναι το εξής: Ο Αλέξανδρος ήταν πριν τον χριστιανισμό, και οι αντίπαλοί του πριν το Ισλάμ. Οπότε μπορούμε να αφαιρέσουμε τον «ισλαμικό» παράγοντα από την εξίσωση όταν εξετάζουμε γιατί οι σημερινοί πόλεμοι και αυτός του Αλεξάνδρου έμοιαζαν τ